Bir dosyayı sildiğinizde ne olduğunu hiç düşündünüz mü?
Çoğu insan şunu varsayar: Silindi, gitti, bitti. Ama gerçekte böyle çalışmıyor. Siz “Sil” tuşuna bastığınızda bilgisayar o veriyi gerçek anlamda yok etmiyor. Yalnızca o dosyanın işaretini değiştiriyor; “bu alan artık kullanılabilir” diyor. Verinin kendisi ise fiziksel olarak hâlâ orada duruyor. Başka bir şey o alanın üzerine yazılana kadar.
Bu küçük ama kritik gerçek, veri kurtarmanın mümkün olmasının temelidir. Ve PhotoRec tam olarak bu gerçeği kullanıyor.
PhotoRec, CGSecurity tarafından geliştirilen, tamamen ücretsiz ve açık kaynaklı bir veri kurtarma yazılımıdır. Adında “Photo” geçiyor diye yalnızca fotoğraf kurtardığını sanmayın; bu kısaltma “Photo Recovery” ifadesinden geliyor ve programın ortaya çıktığı dönemdeki ana odağını yansıtıyor. Bugün PhotoRec, 480’den fazla farklı dosya uzantısını tanıyıp kurtarabiliyor. Fotoğraftan videoya, Word belgelerinden PDF’lere, ZIP arşivlerinden müzik dosyalarına kadar neredeyse her şey bu kapsama giriyor.
Ama onu gerçekten farklı kılan şey ne işlediği değil, nasıl çalıştığı.
Piyasada onlarca “veri kurtarma” yazılımı var. Çoğu şunu yapıyor: Dosya sistemine bakıyor, silinmiş olarak işaretlenmiş kayıtları buluyor, onları listeliyor.
Bu yaklaşım, dosya sistemi sağlıklı olduğu sürece işe yarıyor. Ama disk hasar gördüyse, bölüm tablosu bozulduysa, depolama birimi yanlışlıkla formatlandıysa, bu araçların büyük çoğunluğu bir şey bulamıyor. Çünkü dosya sistemi hasar gördüğünde rehber kitap yok olmuş gibidir; nerede ne olduğunu gösteren harita gitmiştir.
PhotoRec ise bu haritaya hiç bakmıyor.
Bunun yerine direkt olarak diskin ham verisine iniyor. Sektör sektör, blok blok tarayarak bilinen dosya başlıklarını arıyor. JPEG’in nasıl başladığını biliyor. PDF’nin imzasını tanıyor. ZIP dosyasının ilk birkaç baytının nasıl göründüğünü ezberliyor. Bu “imza tabanlı” yaklaşım sayesinde, dosya sistemi ne kadar hasar görmüş olursa olsun, verinin fiziksel izi silinmediği sürece PhotoRec onu bulabiliyor.
Buna teknik jargonda “file carving” yani dosya oyma tekniği deniyor. Ve PhotoRec bu tekniği kullanan araçların en güveniliri, en çok test edilmişi.
Bu soruyu sormak tamamen haklı. İnternette “ücretsiz veri kurtarma” araması yaptığınızda karşınıza çıkan sonuçların önemli bir bölümü ya işe yaramıyor ya reklam bombası, ya da daha kötüsü trojan veya adware barındırıyor.
PhotoRec bu riskin tamamen dışında.
Yazılım, GNU Genel Kamu Lisansı (GPL v2+) ile dağıtılıyor. Açık kaynaklı yani kaynak kodun tamamı herkes tarafından incelenebilir durumda. Dünya genelinde milyonlarca kullanıcı, güvenlik araştırmacısı ve adli bilişim uzmanı tarafından yıllardır kullanılıyor. Adli bilişim alanında, yani suç delili incelemelerinde bile kullanılan bir araç hakkında güvenilirlik tartışması yapmak gerçekten gereksiz.
Tek dikkat edilmesi gereken şey indirme kaynağı. PhotoRec’i yalnızca geliştiricinin resmi sitesinden veya güvenilir dağıtım kanallarından indirin.
PhotoRec, TestDisk adlı programla birlikte paketlenmiş halde geliyor. İki araç aynı ailede, ama farklı işler yapıyor: TestDisk bölüm tablosunu ve disk yapısını kurtarırken PhotoRec kayıp dosyaları kurtarıyor. Çoğu durumda ikisini birlikte kullanmak en iyi sonucu veriyor.
Resmi indirme adresi: https://www.cgsecurity.org/wiki/TestDisk_Download
testdisk_win.exe hem de photorec_win.exe dosyalarını göreceksinizphotorec_win.exe dosyasını yönetici olarak çalıştırın (sağ tık → Yönetici olarak çalıştır)Kurulum gerektirmiyor. Direkt çalışıyor.
macOS kullanıcıları için en temiz yol Homebrew paket yöneticisi üzerinden kurmak:
bash
brew install testdiskBu komut hem TestDisk’i hem de PhotoRec’i birlikte kuruyor. Terminal üzerinden photorec yazarak başlatabilirsiniz.
Homebrew yüklü değilse resmi siteden macOS paketini de indirebilirsiniz.
Debian / Ubuntu tabanlı sistemler için:
bash
sudo apt-get install testdiskFedora / Red Hat tabanlı sistemler için:
bash
sudo dnf install testdiskArch Linux için:
bash
sudo pacman -S testdiskKurulumun ardından terminale photorec yazarak başlatabilirsiniz. Linux’ta grafik arayüz bulunmuyor; ama metin tabanlı arayüz hem net hem de kullanımı gayet kolay.
Programı indirdiniz ve çalıştırdınız. Karşınıza siyah bir ekran ve birkaç seçenek çıktı. Panik yapmayın; bu arayüz göründüğünden çok daha kolay.
Program açıldığında bilgisayarınızdaki tüm fiziksel diskler ve bölümler listelenir. Kurtarmak istediğiniz dosyaların bulunduğu diski ok tuşlarıyla seçin, ardından Enter’a basın.
Hangi disk olduğundan emin değilseniz kapasite bilgisine bakın. 500 GB yazan disk hangi fiziksel sürücünüz olduğunu genellikle kolayca anlatır.
Diskin bölüm yapısı karşınıza gelir. Kurtarma yapmak istediğiniz bölümü seçin. Eğer tüm diski taramak istiyorsanız en alttaki “Whole disk” seçeneğini kullanın; bu seçenek bölüm sınırlarını yok sayarak tüm fiziksel alanı tarar.
Bir sonraki ekranda iki seçenek çıkabilir:
[ext2/ext3] → Linux dosya sistemi kullanıyorsanız bu seçenek
[Other] → Windows (NTFS/FAT) veya Mac (HFS+) sistemleri için bu seçenek
Windows disklerinde genellikle “Other” doğru seçimdir.
İki seçenek karşınıza çıkar:
[Free] → Yalnızca boş olarak işaretlenmiş alanları tara. Daha hızlı, ama bazı dosyaları atlayabilir.
[Whole] → Tüm bölümü tara. Daha yavaş, ama çok daha kapsamlı.
Eğer ciddi bir kurtarma yapıyorsanız “Whole” seçeneği daha güvenli.
Bu adım kritik ve çoğu kişinin hata yaptığı yer.
Kurtarılan dosyaların kaydedileceği klasörü seçerken kesinlikle kurtarma yaptığınız diskten farklı bir konuma kaydedin. Yani C: sürücüsünü kurtarıyorsanız, kurtarılan dosyaları C:’ye değil; D:’ye, harici bir diske veya USB belleğe kaydedin.
Bunu yapmazsanız program yeni dosyaları yazarken kurtarmaya çalıştığınız verilerin üzerine yazabilir. Emek heba olur.
Hedef klasörü sol/sağ ok tuşlarıyla gezerek seçin, C tuşuna basarak onaylayın.
Program çalışmaya başladığında anlık olarak hangi dosya türlerinden kaçar kurtarıldığını görebilirsiniz. JPEG: 1203, PDF: 47, DOC: 89 gibi sayaçlar güncelleniyor.
Tarama süresi disk boyutuna ve seçilen tarama moduna göre değişiyor. Küçük bir USB bellek için birkaç dakika, 1 TB’lık bir disk için birkaç saat gerekebilir. Bilgisayarı kapatmayın, tarama kesintiye uğramasın.
PhotoRec, kurtarılan dosyaları hedef klasörünüzde recup_dir.1, recup_dir.2 gibi sıralı alt klasörler oluşturarak kaydeder. Disk büyükse bu klasör sayısı yüzleri bulabilir.
Dosya isimleri korunmuyor; program onlara f0001234.jpg, f0002567.pdf gibi otomatik isimler atıyor. Bu, PhotoRec’in en bilinen dezavantajı. Orijinal isimleri geri alamıyorsunuz.
Ama verinin kendisi orada.
Klasörler arasında arama yapmak için birkaç pratik yöntem var:
Windows’ta dosya türüne göre arama: Explorer’ı açın, hedef klasörü seçin, arama kutusuna *.jpg yazın. Tüm JPEG dosyalarını bir anda görebilirsiniz.
Terminal üzerinden toplu kopyalama (Linux/Mac):
bash
find /hedef_klasor -name "*.jpg" -exec cp {} /sadece_fotograflar/ \;Bu komut tüm alt klasörlerdeki JPEG dosyalarını tek bir klasöre toplar.
PhotoRec 480’den fazla dosya uzantısını tanıyor. En sık kurtarılan dosya türleri:
Görsel: JPG, PNG, BMP, GIF, RAW, CR2, NEF, ARW, TIFF, HEIC
Video: MP4, MOV, AVI, MKV, WMV, FLV, 3GP
Ses: MP3, WAV, FLAC, AAC, OGG, M4A
Belge: PDF, DOC, DOCX, XLS, XLSX, PPT, PPTX, ODT, ODS
Arşiv: ZIP, RAR, 7Z, TAR, GZ
Kod ve web: HTML, XML, PHP, SQL, JS, CSS
E-posta: EML, PST
Veritabanı: SQLite, MDB
Kurtarılamayan tek şey: Başka bir verinin üzerine yazıldığı alan. Orada artık fiziksel iz kalmıyor.
Yazılım sadece bilgisayar disklerinde değil, çok daha geniş bir ortam yelpazesinde çalışıyor:
Fiziksel depolama birimleri: HDD, SSD, USB bellek, SD kart, microSD, CompactFlash, Memory Stick, SmartMedia, xD kart
Optik medya: CD-ROM, DVD
Ham disk imajları: DD formatı, EnCase E01 imaj dosyaları
Taşınabilir cihazlar: Dijital kameralar, eski nesil iPod
Kameranızın hafıza kartı bozuldu, bilgisayara takıyorsunuz ama dosyalar görünmüyor? PhotoRec doğru araç. USB belleğinizi yanlışlıkla formatlattınız? PhotoRec doğru araç. Harici diskiniz düştü ve bölüm tablosu gitti? PhotoRec yine doğru araç.
Dosya sistemi hasarı olsa bile PhotoRec çalışıyor; ama hangi dosya sistemlerini daha iyi desteklediğini bilmek faydalı:
Tam desteklenen: FAT12, FAT16, FAT32, NTFS, exFAT, ext2, ext3, ext4, HFS+, APFS (kısmi)
Kısmi destek: ReiserFS (özel optimizasyonları nedeniyle kısıtlı)
Hiç dosya bulunamadı: En olası sebep, o verinin üzerine başka dosya yazılmış olması. Dosyayı sildikten sonra ne kadar süre geçtiğini ve o süre içinde diske veri yazılıp yazılmadığını düşünün.
Kurtarılan dosyalar açılmıyor veya bozuk çıkıyor: Veri kısmi olarak üzerine yazılmış olabilir. PhotoRec en azından parçaları kurtardı; bazı araçlarla (örneğin video dosyaları için) kısmi onarım mümkün.
Yönetici izni hatası (Windows): photorec_win.exe dosyasına sağ tıklayın ve “Yönetici olarak çalıştır” seçin. Disk erişimi yönetici izni gerektiriyor.
Tarama çok uzun sürüyor: Bu normal. Büyük diskler saatler alıyor. Bilgisayarı kapatmayın; tarama yarıda kesilirse başa dönmek gerekiyor.
Piyasada Recuva, Disk Drill ve TestDisk gibi alternatifler de var. Her birinin güçlü ve zayıf tarafları farklı.
Recuva, Windows’a özel ve grafik arayüzüyle daha kolay. Ama ciddi disk hasarlarında PhotoRec kadar derine inemez. Basit silme işlemlerinde gayet yeterli.
Disk Drill’in ücretsiz sürümü kısıtlı; gerçek kurtarma için ücretli sürüme geçmeniz gerekiyor. Arayüz güzel ama işlevsellik paranın arkasında.
TestDisk ise PhotoRec’in abisi sayılır. Bölüm tablosunu onarmak ve diskin yapısını kurtarmak için TestDisk, silinmiş dosyaları geri almak için PhotoRec. İkisi birlikte kullanıldığında neredeyse her türlü disk felaketine müdahale edilebiliyor.
Tamamen ücretsiz, açık kaynak, platformdan bağımsız ve hem basit hem ağır vakalarda işe yarayan tek araç olarak PhotoRec bu karşılaştırmada ayrı bir yerde duruyor.
Dosya silindi ya da disk hasar gördü. Ne yapacaksınız?
O diske hiçbir şey yazmayın.
Yeni bir uygulama kurmayın. Dosya indirmeyin. Kurtarma yazılımını bile o diske yüklemeyin. Çünkü işletim sistemi her an o “boş” alana yeni veri yazabilir ve kurtarmak istediğiniz dosyanın üzerine geçebilir. PhotoRec dahil hiçbir yazılım fiziksel olarak silinmiş veriyi geri getiremez.
En güvenli senaryo şu: Disk sorununu fark ettiğiniz anda sistemi kapatın. PhotoRec’i başka bir USB bellekten ya da başka bir bilgisayardan çalıştırın. Kurtarılan dosyaları farklı bir diske kaydedin.
Bu kural, her veri kurtarma girişiminin altın prensibi.
PhotoRec, görünüşte mütevazı bir araç. Ne renkli bir arayüzü var, ne sürükle-bırak kolaylığı, ne de “tek tıkla kurtar” vaadi. Sadece terminal ekranı, ok tuşları ve imzalar veritabanı.
Ama bu sadeliğin arkasında yirmi yılı aşkın bir geliştirme süreci var. Dünyanın her köşesinde kullanıcıların iki yıllık çalışmasını, düğün fotoğraflarını, yedeklenmemiş projelerini geri aldığı gerçek başarı hikayeleri var. Adli bilişim uzmanlarının mahkeme delillerini kurtardığı vakalar var.
Tek bir kuruş ödemeden bunu yapabilen, virüs riski taşımayan, her platformda çalışan ve işinin ehli bir araç arıyorsanız; PhotoRec zaten cevap.
İndirmek için tek adres: cgsecurity.org
Gerisini program zaten hallediyor.
⚠️ Altın Kural Tekrar: Veri kaybı yaşadığınız anda o diske kesinlikle yeni dosya yazmayın. PhotoRec’i farklı bir ortamda çalıştırın ve kurtarılan dosyaları her zaman farklı bir diske kaydedin. Bu iki kurala uyduğunuz sürece başarı şansınız dramatik biçimde artıyor.
Copyright © 2024 Bu web sitesi PiDijital tarafından yapılmıştır.
