Öncelikle Linux üzerinde program kurulumunun Windows gibi olmadýðýný, next next þeklinde adlandýrýlan klasik bir uygulamadan söz edilemeyeceðini buna raðmen makaleyi okuduktan sonra Windows kadar kolay ve ondan daha çeþitli ve zevkli kurulum aþamalarýnýn olduðuna bereber tanýklýk edeceðiz ve programlarý yüklerken dahi programlar üzerindeki kontrol gücünüzün fazlalýðý sizi þaþýrtacak. O nedenle çoðu kullanýcýnýn baþlarken yaptýðý hataya düþmeyelim ve kolay deðildir, zordur gibi ön yargýlarý bir kenara býrakalým.

Temel olarak Linux iþletim sisteminde program kurmanýn 5 yöntemi vardýr. Bu yöntemleri teker teker incelemeye çalýþýp size linuxu daha da yakýndan tanýtacaðýz.

1-) Konsol üzerinden program depolarýný kullanarak program kurma.
2-) Masaüstü grafik arayüzü ile program depolarýný kullanarak program kurma.
3-) CVS* aracýlýðý ile konsol kullanarak program kurma.
4-) Kaynak kodunu kullanaka program kuma.
5-) Kaynak kodundan hazýrlanmýþ daðatýma özel program paketlerine kullanarak program kurma.

* CVS : Bir program deposudur ancak Linux daðatýmý deðilde, programýn kendi sitesinde bulunan bir depodur ve sadec o program için hazýrlanmýþtýr.

1-) Konsol üzerinden program depolarýný kullanarak program kurma.

Her Linux daðatýmýnýn, programlarý bünyesinde barýndýrdýðý ve sizin için bir program ve güncelleme deposu olarak kullandýðý depolarý bulunmaktadýr. Konsol aracýlýðý ile bu programlarý depolardan indirip bilgisayarýnýza otomatik olarak kurabilir hatta iþletim sisteminizi týpký Windows automatic update gibi güncelleyebilirsiniz. Ayrýca programlar depolardan kurulurken programýn doðru iþlemesi için gerekli olan diðer bazý bileþenlerde bu iþlemler sonucu otomatik olarak bilgisayarýnýza indirilir ve kurulur.

Her Linux daðatýmýnýn depolarýna ulaþmanýn kendine has bir komutu vardýr.

Örn;

yum (redhat fedora)
apt (debian ubuntu)

Bu komutlarý daðatýmýnýza göre konsola yazarak, dilediðiniz programý ve gerekli bileþenlerini bilgisayarýnýza indirip otmatik olarak kurulmasýný saðlayabilirsiniz.

Örn:

yum install programadý

Bu komut, daðatýmýnýzýn rehhat, fedora, centos ya da hangisi ise ona göre kendi deposunda önce arama yapmasýný ve daha sonra buluduðu diðer bileþenlerle birlikte programýn sisteminize otokatik olarak yüklenmesine saðlayacaktýr

Burada altý çizilmesi gereken nokta her daðatýmýn, kendi deposuna ulaþmak için bir komut kullandýðý ve bu komutunda daðatýmdan daðatýma deðiþtiðidir. Bu nedenle sizde kendi daðatýmýnýza ait komutu bulmalýsýnýz.

2-) Masaüstü grafik arayüzü ile program depolarýný kullanarak program kurma.

Bu yöntem özellikle Windows kullanýrken linuxe geçen kullanýcýlar için bir kolaylýk saðlamaktadýr. Burada her daðatýmýn, programlarý kendi depolarýndan indirmeyi ve Windows gibi next next þeklinde olmasada yine kolay bir þekilde kurmasýný saðlayan kullanýcý arayüzüne sahip bir program yöneticisi vardýr.

Suse - YAST gibi.

3-) CVS* aracýlýðý ile konsol kullanarak program kurma.

Buradaki iþlem birinci iþlemle aynýdýr aralarýndaki fark birinci iþlemde kullanýlan depo bir Linux daðatýmýnýnken, bu iþlemde kullanýlan depo sadece yüklemek istediðiniz programýndýr ve sadece onu yükleyebilirsiniz.

Bunun için konsola program saðlayýcýsýnýn size verdiði komutlarý yazmanýz gerekmektedir.

Örn;

Kod:

cvs -d:pserver:anonymous@cvs.******:/cvsroot/*** login
cvs -z3 -d:pserver:anonymous@cvs.**********:/cvsroot/****

Bu komutlarý sizin yazmanýza gerek yoktur, bunlar size program saðlayýcýsý tarafýndan verilir ve sizde gerekli diðer kolay basamaklarý (readme.txt belgelerindedir genelde) uygulayarak programý sisteme yüklersiniz ancak gerekli olan bileþenler birinci yöntemdekinin tersine yüklenmeyecektir daha önceden bu bileþenler* programýn doðru çalýþmasý için gereklidir ve yüklenmiþ olmalýdýr.

*Þimdiye kadar sürekli bileþenlerden bahsettik fakat bileþen demekle neyi kastediyorum, bunu biraz daha açýklamam gerektiðini düþünüyorum, bir program kurulurken o programýn düzgün çalýþmasý için ek bazý programlara ihtiyaç olabilir, bu gerekli programlar o programýn bileþeni olarak adlandýrýlýrlar. Bir program bileþene ihtiyaç duyabilirde duymayabilirde, eðer bir bileþene ihtiyac duyuyorsa program sayfasýnda bu size önceden belirtilir o nedenle endiþe etmeyin lütfen.

4-) Kaynak kodunu kullanaka program kuma.

En temel ancak en karýþýk denilen kullanýcýlarýn ve özellikle yeni baþlayanlarý linuxden ‘ne kadar karýþýkmýþ’ dedirterek soðutan program kurma sistemi. Ancak o kadar zor deðil hatta hiç zor deðil, 3 küçük madde ve bu maddeleri açýklayan 2 cümle ile bu iþlemi hemen öðreneceksiniz.

a-)./configure
b-) make
c-) make install

Bu kadar bitti.

Açýklama:

A-) Öncelikle programýn kaynak kodunu açtýðýnýz dizine konsolu kullanarak gelin, diyelimki dizin /home/program, bu dizine gelmek için komut satýrýna

cd /home/program/ yazmanýz yeterli olacak.

B-) Bu dizindeyken komut satýrýna ./configure yazýn ve bekleyin. Program burada yüklemeye hazýrlýk için dosyalarý düzenleyip, hangi bileþenleri kullanýp kullanmayacaðýna ve bunlarýn sistemenizde olup olmadýðýna bakacak.

Ayrýca belirtmekte yarar var, komut satýrýna eðer ./configure –help yazarsanýz. O zaman programýn hangi bileþenleri kullanýp kullanmamasý gerektiði gibi programa, izin verdiði ölçüde yaptýrmak istediðiniz herþeyi bu aþamada yaptýrabilir ve programýn sizin istediðiniz doðrultuda dosyalarýný düzenlemesini saðlayabilirsiniz.

C-) ./configure iþlemi bittikten sonra komut satýrýna make komutunu girip enter düðmesine basýn, bu aþamada program düzenlenen dosyalarý programý kuracak hale getirecek bu kýsým genelde program kurulmasý aþamasýnda en uzun süren kýsýmdýr.

D-) Bu iþlemde tamamlandýktan sonra make install komutu ile programý sisteminize yükleyip kaynak kodundan program yükleme iþlemini bitirebilirsiniz.

Peki bu programý nasýl kaldýracaðým, yine programýn olduðu dizine konsolda gelip, make uninstall komutunu yazmanýz yeterli olacaktýr.

5-) Kaynak kodundan hazýrlanmýþ daðatýma özel program paketlerine kullanarak program kurma.

Her Linux daðatýmýnýn kendine has uzantýsý olan kaynak kodundan hazýrlanmýþ programa özgü paketleri vardýr.

Örn:

program.deb (Debian)
program.rpm (Redhat)

Bunlarý kurmak ve kaldýrmakta aynen birinci maddede bahsettiðimiz gibi daðatýmdan daðatýma farklýlýk gösteren bazý kodlarla gerçekleþir. Bu kodlarý þu an piyasada bulunan tüm Linux daðatýmlarý için derleyip toparyalayýp daha sonra sizlere sunacaðýz.

Ancak o zamana kadar eðer program yükleme ile ilgili sorunuz olursa ya da bir program yüklerken takýldýðýnýz bir nokta olursa forumu kullanarak yardým isteyebilirsiniz.

Bu makaleyi özelikle linuxe yani baþlayan kullanýcýlar için elimden geldiðince sade tutmaya çalýþtým ayrýca bilgi yoðunluðu çok olan bir yazý olmasýnada özen gösterdim, umarým burdan aldýðýnýz bilgiler bu ve ileri aþamalarda size Linuxü sevdirecek ve yardýmcý olacaktýr.

kaynak : hell-world.org